جواب : قياس اين دو مقدمه به يكديگر ، قياس مع الفارق است . چون مقدمه‌ى محرمه مقتضى براى وجوب دارد ولى مانع از اتصاف به وجوب دارد . ولى مقدمه‌اى كه بدون قصد توصل به ذى المقدمه انجام گرفته ، مقتضى براى وجوب دارد و مانع از اتصاف به وجوب ندارد . توضيح : مقدمه‌ى محرمه اگرچه مقتضى براى وجوب دارد ( مقتضى همان مقدميت است ) ولى مانع از اتصاف به وجوب دارد و مانع ، حرمت اوست ( چون اگر مقدمه‌ى محرمه متصف به وجوب بشود اجتماع امر و نهى لازم مىآيد كه صحيح نيست ) پس مقدمه‌ى محرمه متصف به وجوب نمىشود ولى اين عدم اتصاف بخاطر وجود مانع است نه بخاطر عدم المقتضى . و اما مقدمه‌اى كه بدون قصد توصل به ذى المقدمه انجام گرفته ، مقتضى براى وجوب دارد و مانع از اتصاف به وجوب ندارد چون به اعتراف خود مرحوم شيخ چنين مقدمه‌اى مثل مقدمه‌اى است كه با قصد توصل انجام بگيرد . در اينكه غرض از وجوب مقدمى بواسطه‌ى آن حاصل و وجوب مقدمى بواسطه آن ساقط مىشود . اين حصول غرض و سقوط وجوب مقدمى كاشف از اين است كه در چنين مقدمه‌اى هم مقتضى براى وجوب موجود است و هم مانع از وجوب منتفى است و الّا « 1 » باعث سقوط وجوب مقدمى نمىشد . تأمل . قوله : « و العجب . . . » . [ نظريّه صاحب فصول در مقدّمه واجب ] عقيده‌ى صاحب فصول اين است كه مقدمه‌ى موصله واجب است . مقدمه‌ى موصله يعنى مقدمه‌اى كه ذى المقدمه بر آن مترتب شود و ذى المقدمه بعد از آن وجود پيدا كند . مرحوم شيخ « 2 » از جهاتى بر صاحب فصول اشكال گرفته است . « 3 » از جمله جهات اين است كه حاكم به وجوب مقدمه عقل است و در اين حكم عقل ، بين مقدمات

--> ( 1 ) - يعنى و ان لم يثبت فيه المقتضى بلا مانع . ر ك : حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 273 . ( 2 ) - ر ك : مطارح الانظار ، ص 75 . ( 3 ) - ر ك : حقائق الاصول ، ج 1 ، ص 273 .